Mèo hay bị nôn không phải chuyện bình thường, dù nhiều người nuôi quen coi đó là tính mèo. Theo Cornell Feline Health Center, mèo nôn nhiều hơn một lần mỗi tuần, hoặc nôn kèm lừ đừ, yếu, bỏ ăn, có máu, uống nhiều nước hay tiêu chảy, cần được bác sĩ thú y đánh giá. Nguyên nhân hay gặp của nôn mạn tính gồm búi lông, dị ứng hoặc không dung nạp thức ăn, ký sinh trùng, viêm ruột mạn (IBD), bệnh thận, cường giáp, tiểu đường và u đường ruột như lymphoma. Phần lớn các bệnh này kiểm soát được nếu tìm ra sớm.
| Mức độ | Ví dụ | Nên làm |
|---|---|---|
| Thỉnh thoảng nôn búi lông | Khoảng một lần mỗi một đến hai tuần, mèo khoẻ | Chải lông, theo dõi |
| Nôn hơn một lần mỗi tuần | Nôn thức ăn, bọt, dịch vàng, kéo dài vài tuần | Khám thú y |
| Nôn kèm sút cân | Mèo gầy đi dù vẫn ăn | Khám sớm, xét nghiệm máu |
| Nôn kèm uống nhiều, tiểu nhiều | Mèo già | Xét nghiệm thận, tuyến giáp, đường huyết |
| Nôn kèm tiêu chảy mạn | Phân lỏng nhiều tuần | Khám, xét nghiệm phân |
| Nôn nhiều lần trong ngày, có máu, lừ đừ | Bất kỳ tuổi nào | Đi thú y ngay |
Bao nhiêu là "hay nôn"
Theo Cornell, búi lông là nguyên nhân nôn phổ biến và thường lành tính, xảy ra khoảng một lần mỗi một đến hai tuần. Nôn nhiều hơn mức đó, hoặc nôn không phải búi lông, là dấu hiệu nên được khám. Theo Merck Veterinary Manual, nôn ngắn hạn dưới một hai ngày thường chỉ cần chăm sóc hỗ trợ, còn nôn kéo dài hoặc nặng cần được khám chi tiết vì có thể là dấu hiệu của bệnh đe doạ tính mạng.
Nhiều mèo nôn mạn tính vẫn ăn, vẫn chơi, nên bệnh dễ bị bỏ qua tới khi mèo gầy đi rõ.
Nguyên nhân nôn mạn tính
Theo Cornell và Merck:
Búi lông. Mèo lông dài, mèo liếm lông quá mức do ngứa hay căng thẳng dễ bị hơn.
Thức ăn. Dị ứng protein trong thức ăn, không dung nạp một thành phần, ăn quá nhanh, đổi thức ăn liên tục.
Ký sinh trùng và táo bón. Giun sán, đơn bào đường ruột. Táo bón lâu ngày cũng làm mèo nôn.
Viêm ruột mạn (IBD). Niêm mạc ruột bị viêm kéo dài, gây nôn, tiêu chảy, sút cân. Theo Cornell, IBD thường đáp ứng với thay đổi chế độ ăn, kháng sinh hoặc steroid theo chỉ định của bác sĩ.
U đường ruột. Lymphoma đường ruột hay gặp ở mèo trung niên và mèo già, dấu hiệu giống IBD. Phân biệt hai bệnh này cần sinh thiết ruột.
Bệnh nội tiết và chuyển hoá. Bệnh thận, cường giáp, tiểu đường, bệnh gan, viêm tuỵ đều có thể gây nôn lặp lại.
Dị vật nằm lâu. Một số dị vật nằm trong dạ dày nhiều tuần, gây nôn từng đợt.
Mèo già hay bị nôn
Mèo già nôn thường xuyên cần được xét nghiệm, không nên coi là "già rồi". Dấu hiệu đi kèm giúp định hướng:
- Ăn nhiều mà gầy, hiếu động, lông xơ: nghĩ tới cường giáp.
- Uống nhiều, tiểu nhiều, hơi thở có mùi khai: nghĩ tới bệnh thận.
- Uống nhiều, tiểu nhiều, ăn nhiều, gầy: nghĩ tới tiểu đường.
- Nôn kèm tiêu chảy mạn, gầy dần: nghĩ tới IBD hoặc lymphoma.
Mèo trẻ hay bị nôn
Mèo dưới vài tuổi hay nôn thường do nguyên nhân khác mèo già:
- Ăn vội, tranh ăn với mèo khác trong nhà.
- Nhai và nuốt dây, chun buộc tóc, sợi len khi chơi.
- Giun sán, nhất là mèo chưa tẩy giun đều.
- Dị ứng hoặc không dung nạp thức ăn, thường kèm phân mềm, ngứa quanh mặt.
- Liếm lông nhiều do căng thẳng, dẫn tới nôn búi lông thường xuyên.
Với mèo trẻ, tẩy giun đúng lịch, cất dây chỉ, dùng bát ăn chậm và tách chỗ ăn thường giảm được nôn. Nôn vẫn lặp lại sau khi đã làm các việc này thì cần khám.
Ghi nhật ký nôn trước khi đi khám
Trong một hai tuần, ghi lại mỗi lần mèo nôn:
- Ngày, giờ.
- Bao lâu sau bữa ăn.
- Chất nôn: thức ăn nguyên hạt, thức ăn nát, bọt trắng, dịch vàng, búi lông, có máu hay không. Chụp ảnh.
- Loại thức ăn và lượng ăn hôm đó.
- Dấu hiệu khác: tiêu chảy, táo bón, bỏ ăn, uống nhiều nước.
- Cân nặng mỗi tuần nếu có cân.
Bác sĩ thú y sẽ làm gì
Theo Cornell, bác sĩ thường hỏi kỹ bệnh sử, khám toàn thân, rồi làm xét nghiệm máu, xét nghiệm phân. Nếu cần sẽ chụp X-quang, siêu âm bụng. Khi nghi IBD hoặc u, có thể cần sinh thiết ruột. Merck cho biết xét nghiệm nước tiểu và nội soi cũng có thể được dùng.
Bác sĩ có thể đề nghị thử chế độ ăn loại trừ, như thức ăn protein thuỷ phân hoặc nguồn protein mới, trong nhiều tuần để xem nôn có giảm không. Chỉ đổi theo hướng dẫn, không tự thử nhiều loại cùng lúc vì sẽ không biết loại nào có tác dụng.
Điều trị theo nguyên nhân
Theo Cornell, cách điều trị nôn ở mèo tuỳ chẩn đoán: có thể chỉ là truyền dịch hỗ trợ và thức ăn dễ tiêu, hoặc thuốc chống nôn, tẩy giun, kháng sinh, phẫu thuật khi tắc ruột, hoá trị khi có u. Một số ví dụ:
- Búi lông: chải lông, thức ăn hỗ trợ búi lông theo tư vấn.
- Dị ứng thức ăn: chế độ ăn loại trừ trong nhiều tuần, sau đó dùng lâu dài loại thức ăn mèo hợp.
- IBD: thay đổi chế độ ăn, thuốc theo chỉ định, tái khám định kỳ.
- Cường giáp, bệnh thận, tiểu đường: điều trị bệnh chính thì nôn thường giảm theo.
- Lymphoma đường ruột: điều trị do bác sĩ thú y quyết định theo loại u và thể trạng mèo.
Mèo đang điều trị bệnh mạn tính mà nôn nhiều hơn, bỏ ăn, gầy nhanh thì báo bác sĩ sớm, không chờ tới lịch tái khám.
Việc làm tại nhà trong lúc chờ khám
- Chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ.
- Dùng bát ăn chậm nếu mèo ăn vội.
- Chải lông hằng ngày.
- Không đổi thức ăn liên tục.
- Cất cây độc, dây, chỉ, thuốc của người.
- Không tự cho uống thuốc chống nôn, thuốc dạ dày của người.
Đi thú y ngay nếu mèo nôn nhiều lần trong ngày, nôn ra máu, bỏ ăn từ một ngày trở lên, lừ đừ, bụng chướng đau, hoặc nôn kèm rặn tiểu không ra.
Các kiểu chất nôn và cách chăm mèo nôn cấp có trong bài mèo bị nôn. Mèo vừa nôn vừa tiêu chảy xem mèo bị nôn và tiêu chảy. Kiểm tra giun sán theo bài dấu hiệu mèo bị giun sán.
Câu hỏi thường gặp
Mèo hay bị nôn có sao không?
Mèo nôn nhiều hơn một lần mỗi tuần nên được bác sĩ thú y khám, kể cả khi vẫn ăn uống. Nôn mạn tính có thể là dấu hiệu viêm ruột, bệnh thận, cường giáp hay u.
Mèo nôn búi lông bao lâu một lần là bình thường?
Theo Cornell, khoảng một lần mỗi một đến hai tuần thường là lành tính. Nhiều hơn, hoặc nôn khan không ra búi lông, cần khám.
Mèo già hay bị nôn là bị gì?
Hay gặp là bệnh thận, cường giáp, tiểu đường, viêm ruột mạn hoặc lymphoma đường ruột. Cần xét nghiệm máu và có thể siêu âm để phân biệt.
Đổi thức ăn có giúp mèo bớt nôn không?
Có với mèo dị ứng hoặc không dung nạp thức ăn. Nên đổi theo hướng dẫn của bác sĩ, dùng một loại trong nhiều tuần để đánh giá.
Mèo nôn nhiều nhưng vẫn ăn uống bình thường có cần đi khám?
Có. Nhiều bệnh mạn tính ở mèo tiến triển âm thầm, mèo vẫn ăn tới khi bệnh đã nặng. Khám sớm giúp điều trị dễ hơn.