Dấu hiệu mèo bị giun sán thường gặp là bụng to, lông xơ xác, gầy dù vẫn ăn, nôn hoặc tiêu chảy, phân nhầy, và thấy giun hoặc đốt sán trong phân, chất nôn hay quanh hậu môn. Theo Cornell Feline Health Center, giun đũa là ký sinh trùng đường ruột hay gặp nhất ở mèo, nhiễm ở 25% đến 75% số mèo và cao hơn ở mèo con. Nhiều mèo nhiễm nhẹ không có dấu hiệu gì, vì vậy các tổ chức thú y khuyên tẩy giun định kỳ thay vì chờ thấy giun.
| Loại | Trông thế nào | Dấu hiệu hay gặp | Lây sang người |
|---|---|---|---|
| Giun đũa | Dài khoảng 7,5 đến 12,5 cm, màu kem, giống sợi mì | Bụng to, nôn ra giun, tiêu chảy, mèo con chậm lớn | Có thể (Toxocara) |
| Sán dây | Đốt dài khoảng 6 mm như hạt gạo, khô lại như hạt vừng | Đốt sán quanh hậu môn, trên chỗ nằm, mèo liếm, chà mông | Hiếm, vệ sinh tốt gần như hết nguy cơ |
| Giun móc | Rất mảnh, dưới 1,3 cm, thường không thấy | Tiêu chảy, sút cân, phân đen, thiếu máu | Ấu trùng có thể chui qua da người |
| Cầu trùng, Giardia | Không nhìn thấy bằng mắt | Tiêu chảy nhầy, hay gặp ở mèo con | Cầu trùng mèo không lây; Giardia chưa rõ |
Số đo trong bảng theo Cornell, đổi từ đơn vị inch.
Dấu hiệu chung khi mèo nhiễm giun sán
Theo Cornell và International Cat Care, giun sán thường gây dấu hiệu không đặc hiệu, nhất là khi nhiễm nhiều:
- Lông xỉn, xơ, không mượt.
- Bụng phình to, nhất là ở mèo con.
- Sụt cân hoặc chậm lớn dù ăn bình thường.
- Nôn, có khi nôn ra giun.
- Tiêu chảy, phân nhầy hoặc có máu.
- Chán ăn.
- Lợi nhợt do thiếu máu.
- Ngứa quanh hậu môn, mèo chà mông xuống sàn hoặc liếm nhiều.
- Ho, nếu nhiễm giun phổi hoặc ấu trùng giun đũa đi qua phổi.
Cornell lưu ý giun sán làm mèo yếu đi, dễ mắc thêm bệnh do virus và vi khuẩn.
Nhận biết từng loại
Giun đũa
Theo Cornell, giun đũa trưởng thành dài khoảng 3 đến 5 inch (khoảng 7,5 đến 12,5 cm), màu kem, sống tự do trong ruột và ăn thức ăn mèo nuốt vào. Mèo nhiễm do nuốt trứng từ môi trường hoặc ăn chuột mang ấu trùng. Mèo con có thể nhiễm qua sữa mẹ ngay sau khi sinh. International Cat Care khuyên nên coi như mọi mèo con đều nhiễm giun đũa từ mẹ.
Cornell cho biết nhiễm giun đũa thường nhẹ, nhưng mèo con nhiễm có thể nôn, tiêu chảy, táo bón, biếng ăn; nếu không điều trị có thể gây thiếu máu nguy hiểm.
Sán dây (sán gạo)
Người nuôi hay gọi là "sán gạo" vì đốt sán giống hạt gạo. Theo Cornell, đốt sán dài khoảng một phần tư inch (khoảng 6 mm), khi còn tươi co duỗi được, khi khô trông như hạt vừng. Đốt sán hay thấy quanh hậu môn, lông đuôi, trong phân hoặc trên chỗ mèo nằm.
Mèo thường nhiễm sán dây khi nuốt bọ chét lúc liếm lông hoặc ăn chuột. iCatCare cho biết nếu mèo có bọ chét thì nên coi như mèo cũng nhiễm loại sán dây Dipylidium caninum. Vì vậy tẩy sán mà không trị bọ chét thì mèo dễ nhiễm lại. Xét nghiệm phân có thể không thấy trứng sán dây vì trứng nằm trong đốt sán.
Giun móc
Giun móc rất mảnh, dài dưới nửa inch (khoảng 1,3 cm), bám vào thành ruột và hút máu, nên thường không thấy trong phân. Cornell cho biết nhiễm nặng có thể gây thiếu máu, phân đen như hắc ín do có máu đã tiêu hoá, và có thể gây chết nếu không điều trị. Mèo nhiễm qua ấu trùng chui qua da hoặc nuốt phải.
Đơn bào: cầu trùng và Giardia
Không nhìn thấy bằng mắt thường. Theo Cornell, cầu trùng ít gây bệnh ở mèo lớn nhưng có thể gây tiêu chảy nhầy ở mèo con. Giardia gặp nhiều hơn ở mèo dưới một năm tuổi và nhà nuôi nhiều mèo, dấu hiệu xuất hiện khoảng 5 đến 16 ngày sau khi nhiễm, nhiều mèo không có dấu hiệu nhưng vẫn lây cho mèo khác.
Cách kiểm tra tại nhà
- Xem phân mỗi lần dọn khay: có sợi giun, hạt trắng như gạo, nhầy, máu hay phân đen.
- Xem chất nôn nếu mèo nôn.
- Vạch lông quanh hậu môn và đuôi tìm đốt sán.
- Chải lông bằng lược bọ chét, tìm bọ chét hoặc chấm đen (phân bọ chét).
- Cân mèo nếu có thể, ghi lại để so sánh.
Thấy giun hoặc đốt sán thì chụp ảnh, hoặc cho vào túi kín mang đến phòng khám. Bác sĩ sẽ xét nghiệm phân dưới kính hiển vi để xác định loại và chọn thuốc.
Lịch tẩy giun tham khảo
International Cat Care thường khuyên:
| Nhóm | Tần suất tẩy giun |
|---|---|
| Mèo con từ 3 đến 8 tuần tuổi | Tẩy giun đũa hai tuần một lần |
| Mèo con từ 8 tuần đến 6 tháng tuổi | Mỗi tháng một lần |
| Mèo trên 6 tháng tuổi | Mỗi 1 đến 3 tháng, thuốc trị cả giun đũa và sán dây, tuỳ mèo có đi săn, ra ngoài hay không |
| Mèo có bọ chét | Thêm thuốc trị sán dây Dipylidium, kèm trị bọ chét |
Loại thuốc, dạng thuốc (viên, nước, nhỏ gáy) và liều phải theo cân nặng và chỉ định của bác sĩ thú y. iCatCare lưu ý thuốc bán ở cửa hàng không phải lúc nào cũng phù hợp; bác sĩ thú y biết loại giun hay gặp ở địa phương.
Giun sán mèo có lây sang người không
- Theo Cornell, ấu trùng giun đũa Toxocara có thể di chuyển trong cơ thể người, gây tổn thương nội tạng hoặc mắt. Bệnh hiếm nhưng có thể nặng, nhất là ở trẻ nhỏ.
- Ấu trùng giun móc có thể chui qua da người khi tiếp xúc đất nhiễm, gây ngứa và vệt đỏ ngoằn ngoèo dưới da.
- Một số loài sán dây có thể lây nếu nuốt phải trứng, nhưng vệ sinh tốt gần như loại bỏ nguy cơ.
Cách phòng: rửa tay sau khi dọn khay và làm vườn, dọn phân hằng ngày, không để trẻ chơi ở chỗ mèo hay đi vệ sinh, che hố cát chơi của trẻ. Người có triệu chứng nghi nhiễm nên gặp bác sĩ.
Khi nào đưa mèo đi thú y
- Mèo con tiêu chảy, nôn, bụng to, bỏ bú.
- Phân đen như hắc ín, lợi nhợt.
- Mèo nôn ra nhiều giun, hoặc nôn liên tục.
- Mèo sút cân rõ.
- Đã tẩy giun mà vẫn còn dấu hiệu.
Mèo con tiêu chảy do giun cần được chăm kỹ hơn, xem bài mèo bị tiêu chảy. Bọ chét là nguồn lây sán dây, xem bài mèo con bị bọ chét phải làm sao.
Câu hỏi thường gặp
Mèo bị sán gạo là gì?
"Sán gạo" là cách gọi đốt sán dây, trông như hạt gạo, thấy quanh hậu môn hoặc trên chỗ mèo nằm. Mèo nhiễm chủ yếu do nuốt bọ chét, nên cần trị cả sán lẫn bọ chét.
Mèo không có dấu hiệu gì có cần tẩy giun không?
Có. Nhiều mèo nhiễm nhẹ không có dấu hiệu. International Cat Care khuyên tẩy giun định kỳ cho cả mèo nuôi trong nhà, tần suất tuỳ lối sống của mèo.
Mèo nôn ra giun phải làm sao?
Thường là giun đũa. Cho giun vào túi kín mang đến bác sĩ thú y để được tẩy đúng thuốc. Mèo con nôn ra giun kèm bỏ ăn, tiêu chảy cần đi khám sớm.
Tẩy giun cho mèo bao lâu một lần?
Theo International Cat Care, mèo con tẩy giun hai tuần một lần từ 3 đến 8 tuần tuổi, rồi mỗi tháng đến 6 tháng tuổi; mèo lớn mỗi 1 đến 3 tháng tuỳ nguy cơ. Bác sĩ thú y sẽ điều chỉnh theo mèo cụ thể.