Mèo có thể tập đi vệ sinh trên bồn cầu, nhưng việc này đi ngược bản năng đào chỗ rồi lấp chất thải của mèo, làm mất cơ hội theo dõi nước tiểu và phân hằng ngày, và khó với mèo già đau khớp. Các hướng dẫn về chỗ đi vệ sinh cho mèo của Merck Veterinary Manual và International Cat Care đều dựa trên khay cát. Nếu vẫn muốn tập, nên làm từ từ qua nhiều tuần, chỉ với mèo trưởng thành khoẻ mạnh, và quay lại khay cát ngay khi mèo có dấu hiệu khó chịu.
| Tiêu chí | Khay cát | Bồn cầu |
|---|---|---|
| Bản năng đào, lấp | Đáp ứng được | Không đáp ứng |
| Theo dõi lượng nước tiểu, phân | Dễ, nhìn thấy cục vón | Khó, bị xả đi ngay |
| Mèo già, đau khớp, mèo con | Chọn được khay thành thấp | Phải nhảy lên, giữ thăng bằng trên mép |
| Nhà nhiều mèo | Mỗi mèo một khay cộng thêm một | Một bồn cầu cho cả nhà và người |
| Khi đi xa, gửi mèo | Mang theo khay dễ | Mèo có thể không chịu đi ở nơi khác |
| Chi phí cát, mùi | Tốn cát, cần xúc hằng ngày | Bớt cát, bớt mùi |
Vì sao cần cân nhắc trước khi tập
Mèo cần đào và lấp
Theo Merck, mèo vốn sạch sẽ và tự tìm chỗ để chôn chất thải. International Cat Care giải thích tổ tiên của mèo nhà sống vùng sa mạc, nên mèo thích nhất lớp cát mịn để đào. Trên bồn cầu, mèo không có chỗ đào và lấp.
Mất một công cụ theo dõi sức khoẻ
Nhìn vào khay cát mỗi ngày là cách sớm nhất để thấy mèo tiểu nhiều, tiểu ít, tiểu ra máu, tiêu chảy hay táo bón. Merck cảnh báo mèo rặn trong khay có thể là cấp cứu đe doạ tính mạng, nhất là ở mèo đực bị tắc niệu đạo. iCatCare cho biết bệnh thận mạn, cường giáp, viêm bàng quang làm mèo đi tiểu nhiều hơn. Với bồn cầu, chủ nuôi khó nhận ra những thay đổi này.
Tư thế và cảm giác an toàn
Mèo phải giữ thăng bằng trên mép bồn cầu tròn, trơn. iCatCare cho biết mèo dễ bị tổn thương nhất khi đang đi vệ sinh, và cảm thấy bị đe doạ ở chỗ ồn, nhiều người qua lại. Phòng tắm gia đình thường có người vào ra, tiếng xả nước, cửa đóng mở.
Mèo già và mèo bị bệnh
Theo Merck, mèo già viêm khớp cần khay thành thấp để bước vào dễ dàng. Nhảy lên mặt bồn cầu và giữ thăng bằng là việc khó với mèo đau khớp, mèo béo, mèo đang ốm. Khi đó mèo có thể chuyển sang đi bậy ngoài bồn cầu.
Cửa đóng và bồn cầu bị đậy
Chỉ cần một lần cửa phòng tắm bị đóng hay nắp bồn cầu bị đậy, mèo không có chỗ đi. Merck lưu ý thay đổi đột ngột chỗ đi vệ sinh có thể làm mèo đi bậy.
Về việc xả phân mèo
Cornell Feline Health Center cho biết mèo là vật chủ chính của Toxoplasma gondii và thải noãn nang ký sinh trùng này qua phân. Xả phân mèo xuống bồn cầu đưa noãn nang vào hệ thống nước thải. Cát vón cục cũng không nên xả xuống bồn cầu vì dễ gây tắc đường ống.
Mèo nào có thể thử
- Mèo trưởng thành, khoẻ mạnh, không béo, không đau khớp.
- Mèo đã dùng khay cát ổn định, không có tiền sử đi bậy.
- Nhà chỉ có một mèo, phòng tắm luôn mở cửa, bồn cầu luôn mở nắp.
- Người nuôi chịu khó quan sát hành vi đi vệ sinh của mèo mỗi ngày.
Không nên tập cho mèo con, mèo già, mèo có bệnh tiết niệu, tiêu hoá, mèo hay căng thẳng.
Các bước tập mèo đi bồn cầu
Mỗi bước giữ đến khi mèo dùng đều đặn, không đi bậy, rồi mới sang bước sau. Toàn bộ quá trình thường mất nhiều tuần.
- Chuyển khay cát vào phòng tắm, đặt sát cạnh bồn cầu. Giữ nguyên loại cát mèo quen.
- Nâng dần khay cát bằng cách kê lên hộp, ghế chắc chắn, mỗi lần một ít, đến khi mặt khay ngang mặt bồn cầu. Kê phải vững, không rung lắc.
- Đặt khay tập lên bồn cầu. Dùng khay lót nhựa đặt khít trên mặt bồn cầu, bên trong có một lớp cát mịn. Bỏ khay cũ cạnh bồn cầu.
- Giảm dần lượng cát trong khay lót, để mèo quen với việc đi trên mặt nước.
- Mở dần lỗ giữa của khay lót theo từng vòng, để mèo quen ngồi trên mép bồn cầu.
- Bỏ khay lót khi mèo đã ngồi đúng trên mép bồn cầu nhiều ngày liền.
Khen thưởng ngay khi mèo đi đúng. Merck khuyên dùng khen thưởng để dạy mèo đi vệ sinh đúng chỗ và tránh trừng phạt.
Khi nào nên dừng và quay lại khay cát
- Mèo bắt đầu đi bậy ngoài bồn cầu, trên thảm, sàn nhà tắm.
- Mèo nín tiểu, đi vệ sinh ít lần hơn hẳn.
- Mèo trượt chân, rơi vào bồn cầu, sau đó sợ vào phòng tắm.
- Mèo già đi, béo lên, hoặc bị bệnh.
- Có thêm mèo mới trong nhà.
Quay lại khay cát với đúng loại cát mèo quen, đặt ở chỗ yên tĩnh. Merck lưu ý đi vệ sinh ngoài khay có thể là dấu hiệu bệnh, nên mèo đi bậy trong lúc tập cần được bác sĩ thú y khám. Nếu mèo có dấu hiệu căng thẳng trong lúc tập, xem bài mèo bị stress; dấu hiệu cấp cứu tiết niệu có ở bài mèo bị bí tiểu.
Muốn bớt mùi, bớt cát mà không cần bồn cầu
Nhiều người tập mèo đi bồn cầu vì ngại mùi và tốn cát. Một số cách giảm các phiền toái này mà vẫn giữ khay cát, theo gợi ý của International Cat Care và Merck:
- Dùng cát vón cục hạt mịn. iCatCare cho biết cát vón cục giúp lấy chất thải dễ, khay sạch lâu hơn, và nhiều mèo thích loại này.
- Xúc khay thường xuyên. iCatCare khuyên xúc ít nhất hai lần mỗi ngày; khay sạch là cách khử mùi hiệu quả nhất.
- Thay toàn bộ cát và rửa khay định kỳ, mỗi 2 đến 4 tuần với cát vón cục, theo iCatCare.
- Không dùng cát thơm, xịt khử mùi nồng. Merck và iCatCare lưu ý mèo nhạy mùi, mùi nồng có thể làm mèo bỏ khay.
- Chọn khay rộng, thành cao vừa phải để cát ít văng ra ngoài, đặt thêm thảm hứng cát ở lối ra.
- Cẩn thận với khay tự dọn. iCatCare cho biết loại khay này có thể phát tiếng động, chuyển động bất ngờ làm mèo sợ.
Những cách này giữ được lợi ích theo dõi sức khoẻ qua khay cát, trong khi vẫn giảm mùi và lượng cát phải mua.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dạy mèo đi vệ sinh bồn cầu không?
Được nhưng cần cân nhắc. Bồn cầu giúp bớt cát, bớt mùi, nhưng mèo mất chỗ đào lấp theo bản năng, chủ khó theo dõi nước tiểu và phân, và mèo già khó dùng. Các hướng dẫn thú y về chỗ đi vệ sinh cho mèo đều dựa trên khay cát.
Tập mèo đi bồn cầu mất bao lâu?
Thường mất nhiều tuần, tuỳ con mèo. Mỗi bước chỉ chuyển tiếp khi mèo đã dùng đều đặn, không đi bậy. Vội vàng dễ làm mèo đi bậy và phải tập lại từ đầu.
Mèo con có tập đi bồn cầu được không?
Không nên. Mèo con chưa kiểm soát bàng quang và ruột tốt, lại nhỏ, dễ trượt ngã vào bồn cầu. Nên để mèo con dùng khay cát thành thấp.
Mèo đi bồn cầu rồi có cần khay cát nữa không?
Nên giữ sẵn một khay cát dự phòng khi đi xa, khi mèo ốm, hoặc khi cửa phòng tắm bị đóng. Mèo không có chỗ đi dễ nín tiểu hoặc đi bậy.