Mèo có sẵn bản năng đào chỗ để đi vệ sinh rồi lấp lại, nên dạy mèo đi vệ sinh đúng chỗ chủ yếu là chuẩn bị khay, cát và vị trí hợp ý mèo, rồi dẫn mèo đến khay vào đúng lúc. Theo Merck Veterinary Manual và International Cat Care, mèo thích khay rộng, cát hạt mịn vón cục không mùi, đặt nơi yên tĩnh xa bát ăn, và khay phải được xúc sạch hằng ngày. Phần lớn mèo con quen khay trong vài ngày nếu các điều kiện này đủ.
| Yếu tố | Mèo thường thích | Lý do hay làm mèo bỏ khay |
|---|---|---|
| Kích thước khay | Dài khoảng 1,5 lần thân mèo từ mũi đến gốc đuôi (iCatCare) | Khay nhỏ, mèo không xoay người được |
| Kiểu khay | Khay mở hoặc có nắp, tuỳ mèo | Nắp có cửa lật, khay tự động phát tiếng động |
| Loại cát | Hạt mịn như cát, vón cục, không mùi (Merck, iCatCare) | Cát thơm nồng, hạt to cứng, đổi loại đột ngột |
| Độ dày cát | Khoảng 3 cm (iCatCare) | Quá ít, không đủ để đào lấp |
| Vị trí | Yên tĩnh, dễ tới, xa bát ăn và nước | Cạnh máy giặt, lối đi đông người, cạnh bát ăn |
| Vệ sinh | Xúc hằng ngày | Khay bẩn, có mùi |
| Số khay | Số mèo cộng thêm một (Merck) | Một khay cho nhiều mèo |
Chuẩn bị trước khi dạy
Chọn khay
International Cat Care khuyên khay dài khoảng một lần rưỡi chiều dài thân mèo tính từ mũi đến gốc đuôi, và khay hình chữ nhật cho nhiều chỗ hơn khay tam giác, khay tròn. Nhiều khay bán sẵn nhỏ hơn mức này. Mèo con có thể dùng khay nhỏ thành thấp, nhưng cần đổi sang khay lớn khi mèo lớn.
Theo Merck, khay có nắp giữ mùi tốt hơn cho người nhưng kém thoáng, và một số mèo không thích vào chỗ kín. Có mèo lại thích sự riêng tư của khay có nắp. Nếu chưa biết mèo thích loại nào, có thể đặt cả hai loại cạnh nhau trong vài ngày đầu.
iCatCare lưu ý khay tự động dọn thường chuyển động và phát tiếng động bất ngờ, có thể làm mèo sợ và bỏ khay.
Chọn cát
- Theo Merck, phần lớn mèo thích hạt nhỏ, vón cục; cát không mùi thường được khuyên dùng vì mèo nhạy mùi.
- iCatCare giải thích tổ tiên của mèo nhà sống ở vùng sa mạc, nên cát mịn như cát thật gần với bản năng của mèo nhất.
- Sở thích về cát hình thành từ nhỏ. Nếu mèo con đã quen một loại cát ở nhà cũ, dùng lại đúng loại đó ở nhà mới.
Chọn vị trí
- Nơi yên tĩnh, ít người qua lại nhưng mèo tới được dễ dàng, cả ban đêm.
- Xa bát ăn và bát nước. Mèo không thích ăn cạnh chỗ đi vệ sinh.
- Tránh đặt cạnh máy giặt, máy sấy hay chỗ nền lạnh cứng, theo Merck.
- iCatCare lưu ý mèo ngại dùng khay đặt gần cửa ra vào, gần cửa kính lớn nhìn ra ngoài vì cảm thấy bị đe doạ.
- Nhà nhiều tầng nên có khay ở mỗi tầng.
Các bước dạy mèo con đi vệ sinh đúng chỗ
Mèo con thường học đi vệ sinh từ mèo mẹ. Mèo con về nhà mới khi đã cai sữa, từ khoảng 6 đến 7 tuần tuổi theo Merck, thường đã biết dùng khay và chỉ cần làm quen chỗ mới.
- Giới hạn không gian những ngày đầu. Cho mèo con ở một phòng nhỏ có khay, giường, bát ăn đặt xa khay. Không gian nhỏ giúp mèo tìm khay dễ.
- Đặt mèo vào khay đúng lúc. Mèo con thường cần đi vệ sinh sau khi ngủ dậy, sau khi ăn và sau khi chơi. Nhẹ nhàng đặt mèo vào khay vào các thời điểm này.
- Để mèo tự cào. Không cầm chân mèo cào cát hộ. Mèo tự đánh hơi và cào là đủ.
- Thưởng ngay khi mèo đi đúng. Merck khuyên dùng khen thưởng (đồ ăn vặt, đồ chơi yêu thích) để dạy mèo đi vệ sinh đúng chỗ.
- Giữ một ít phân trong khay ngày đầu để mùi hướng mèo quay lại, sau đó xúc sạch hằng ngày.
- Mở rộng không gian dần khi mèo đã dùng khay đều trong vài ngày.
Dạy mèo lớn mới về nhà
Mèo lớn thường đã biết dùng khay. Khó khăn thường nằm ở chỗ mới lạ, loại cát khác, hoặc mèo đang căng thẳng.
- Hỏi chủ cũ loại cát và kiểu khay mèo quen, dùng đúng loại đó trong thời gian đầu.
- Cho mèo ở một phòng yên tĩnh có đủ khay, nước, thức ăn, chỗ trốn trong vài ngày đầu.
- Mèo từng sống ngoài đường quen đi trên đất: có thể trộn một ít đất sạch lên mặt cát trong vài ngày đầu rồi giảm dần.
- Nếu muốn đổi loại cát, trộn dần cát mới vào cát cũ. Merck lưu ý đổi đột ngột loại cát hoặc chỗ đặt khay có thể làm mèo đi bậy.
Giữ khay sạch đúng cách
- Merck khuyên xúc khay mỗi ngày và làm sạch toàn bộ khay ít nhất mỗi tuần một lần. iCatCare khuyên xúc ít nhất hai lần mỗi ngày.
- Theo iCatCare, với cát vón cục, thay toàn bộ cát và rửa khay mỗi 2 đến 4 tuần; với cát không vón, thay hằng tuần.
- Rửa khay bằng nước nóng và chất tẩy rửa nhẹ. iCatCare cảnh báo một số chất khử trùng chuyển đục khi pha nước (loại chứa chloroxylenol) độc với mèo, và nên tránh chất tẩy rửa có mùi nồng.
- Khay cũ trầy xước, ám mùi thì nên thay.
Những việc không nên làm
- Không phạt mèo khi đi bậy. Merck khuyên tránh trừng phạt vì làm mèo sợ chủ và chỉ dừng hành vi khi có người ở đó.
- Không dí mũi mèo vào chỗ đi bậy.
- Không dùng nước tẩy có amoniac lau chỗ bậy, mùi amoniac giống mùi nước tiểu. Dùng chất tẩy có enzym để khử mùi.
- Không đặt khay cạnh bát ăn.
Khi nào cần hỏi bác sĩ thú y
Theo Merck, đi vệ sinh ngoài khay có thể là dấu hiệu bệnh hoặc vấn đề hành vi và cần bác sĩ thú y. Đặc biệt, mèo rặn trong khay mà không ra nước tiểu có thể là cấp cứu đe doạ tính mạng, nhất là ở mèo đực. Xem thêm bài mèo bị bí tiểu.
Mèo vốn đã biết dùng khay nay bỗng đi bậy là vấn đề khác với dạy từ đầu, cần tìm nguyên nhân bệnh, khay cát và căng thẳng trước khi dạy lại.
Câu hỏi thường gặp
Dạy mèo con đi vệ sinh đúng chỗ mất bao lâu?
Mèo con đã cai sữa thường quen khay mới trong vài ngày nếu khay sạch, cát hợp và vị trí yên tĩnh. Nếu sau khoảng một, hai tuần mèo vẫn đi bậy thường xuyên, nên xem lại khay, cát, vị trí và đưa mèo đi khám.
Mèo đi vệ sinh trong cát hay trong đất tốt hơn?
Mèo nuôi trong nhà nên dùng khay cát để dễ vệ sinh và theo dõi phân, nước tiểu. Mèo quen đi trên đất có thể trộn ít đất sạch lên mặt cát lúc đầu rồi giảm dần.
Có nên dùng cát thơm cho mèo không?
Merck cho biết cát không mùi thường được khuyên dùng vì mèo nhạy mùi. Mùi thơm nồng có thể làm một số mèo bỏ khay.
Nuôi 2 con mèo cần mấy khay cát?
Theo Merck, số khay nên bằng số mèo cộng thêm một, tức 3 khay cho 2 con mèo, đặt ở các chỗ khác nhau chứ không dồn một chỗ.
Mèo con đi bậy ra ngoài khay phải làm sao?
Lau sạch chỗ bậy bằng chất tẩy có enzym, đặt mèo con vào khay sau khi ăn và ngủ dậy, thu hẹp không gian mèo được đi lại trong vài ngày. Không mắng hay phạt mèo con.