Mèo khó đi vệ sinh, ngồi rặn lâu trong khay hoặc ra vào khay liên tục, có thể do bốn nhóm nguyên nhân: bí tiểu do tắc niệu đạo, viêm bàng quang, táo bón, hoặc tiêu chảy làm mèo mót rặn. Việc đầu tiên là xem khay cát. Không có cục nước tiểu nào sau nhiều lần mèo vào khay, nhất là ở mèo đực, là tình huống cấp cứu: theo Merck Veterinary Manual, mèo rặn trong khay mà không ra nước tiểu có thể là cấp cứu đe doạ tính mạng. Đưa mèo đi thú y ngay, không chờ tới sáng hôm sau.
| Dấu hiệu | Có thể do | Mức khẩn |
|---|---|---|
| Rặn nhiều lần, không có cục nước tiểu, mèo đực | Tắc niệu đạo | Cấp cứu ngay |
| Nhiều cục nước tiểu rất nhỏ, có máu, liếm vùng sinh dục | Viêm bàng quang, sỏi | Khám trong ngày |
| Tiểu ra ngoài khay, chỗ mát như bồn rửa | Viêm bàng quang, căng thẳng | Khám trong ngày |
| Rặn, phân khô cứng, ít, hoặc nhiều ngày không đi ngoài | Táo bón | Khám nếu kéo dài, nôn, bỏ ăn |
| Rặn ra ít phân lỏng, nhầy | Tiêu chảy, viêm ruột già | Khám nếu kéo dài, có máu |
| Rặn kèm nôn, bỏ ăn, lừ đừ, kêu đau | Bệnh nặng, tắc | Đi thú y ngay |
Bước 1: Xem khay cát
Xúc hết khay, để cát sạch, rồi theo dõi vài giờ:
- Có cục nước tiểu cỡ bình thường: mèo vẫn tiểu được. Nếu mèo rặn nhiều, nghĩ tới táo bón hoặc tiêu chảy.
- Nhiều cục rất nhỏ: mèo tiểu rắt, mỗi lần một ít. Thường gặp khi viêm bàng quang, sỏi.
- Không có cục nào dù mèo vào khay nhiều lần: nghi tắc niệu đạo. Đi thú y ngay.
- Có vệt hồng, đỏ trong cát: có máu trong nước tiểu.
Cát vón giúp thấy rõ điều này. Cát không vón hoặc cát tinh thể khó đọc hơn, có thể tạm lót khay bằng ít cát vón khi cần theo dõi.
Bước 2: Xem dáng ngồi
- Rặn tiểu: mèo ngồi xổm thấp, đuôi hơi nhấc, ngồi lâu, có khi kêu. Sau đó liếm vùng sinh dục nhiều.
- Rặn phân: mèo khom lưng cong, đuôi duỗi thẳng ra sau, rặn nhiều đợt.
Người nuôi hay nhầm mèo đực rặn tiểu không ra với táo bón, và cho uống thuốc nhuận tràng rồi chờ. Đây là sai lầm nguy hiểm. Không chắc thì coi như bí tiểu và đưa đi khám.
Tắc niệu đạo: cấp cứu
Mèo đực có niệu đạo dài và hẹp, dễ bị tắc bởi nút nhầy, tinh thể hoặc sỏi nhỏ. Khi nước tiểu không ra được, bàng quang căng dần, chất thải tích lại trong máu, mèo có thể nguy kịch nhanh.
Dấu hiệu:
- Vào khay nhiều lần, rặn lâu, không ra hoặc chỉ vài giọt.
- Kêu khi rặn, liếm vùng sinh dục liên tục.
- Bụng dưới căng, đau khi chạm.
- Về sau nôn, bỏ ăn, lừ đừ, nằm một chỗ.
Không ấn bụng để ép nước tiểu ra, vì bàng quang căng có thể vỡ. Đưa mèo đi phòng khám thú y ngay, gọi trước nếu ban đêm để biết nơi nào nhận cấp cứu. Chi tiết về bí tiểu có trong bài mèo bị bí tiểu.
Viêm bàng quang
Mèo tiểu rắt, tiểu ra máu, tiểu ngoài khay ở chỗ mát như bồn rửa, bồn tắm, liếm vùng sinh dục. Mèo vẫn tiểu ra được nhưng từng ít một. Viêm bàng quang ở mèo thường liên quan tới căng thẳng, uống ít nước, béo phì, ít vận động; một số trường hợp có sỏi hoặc nhiễm khuẩn.
Theo International Cat Care, uống nhiều nước và giảm căng thẳng là hai việc quan trọng nhất để hạn chế viêm bàng quang tái phát. Mèo đực viêm bàng quang có nguy cơ chuyển thành tắc niệu đạo, nên theo dõi khay sát trong những ngày bệnh.
Táo bón
Mèo rặn nhiều, phân khô cứng, nhỏ, hoặc nhiều ngày không đi ngoài. Mèo có thể nôn, bỏ ăn nếu táo bón lâu. Nguyên nhân hay gặp là uống ít nước, búi lông, ít vận động, đau khớp khiến mèo ngại ngồi khay, khay bẩn hoặc đặt chỗ khó vào.
Việc làm tại nhà với mèo còn ăn uống, không nôn:
- Tăng nước: thêm pate hoặc thức ăn ướt, đặt nhiều bát nước.
- Chải lông hằng ngày.
- Khay thành thấp, đặt chỗ dễ tới cho mèo già.
- Khuyến khích mèo vận động, chơi mỗi ngày.
Không tự bơm thuốc thụt, không dùng thuốc nhuận tràng của người. Cách xử lý đầy đủ trong bài mèo bị táo bón.
Tiêu chảy làm mèo mót rặn
Khi ruột già bị viêm, mèo có cảm giác mót đi dù không còn nhiều phân. Mèo ngồi khay nhiều lần, rặn ra ít phân lỏng, nhầy, có khi có máu tươi. Dáng rặn giống táo bón nên dễ nhầm. Xem phân trong khay: lỏng, nhầy là tiêu chảy.
Khay cát cũng làm mèo ngại đi vệ sinh
Có mèo nhịn tiểu, nhịn đi ngoài vì không thích khay, dẫn tới táo bón hoặc viêm bàng quang. Kiểm tra:
- Khay có được xúc mỗi ngày không. Mèo tránh khay bẩn.
- Số khay có đủ không. Theo Merck, số khay nên bằng số mèo cộng thêm một.
- Khay có đặt ở chỗ ồn, cạnh máy giặt, gần bát ăn không.
- Mèo khác trong nhà có canh chặn đường tới khay không.
- Vừa đổi loại cát, đổi chỗ đặt khay, đổi khay có nắp.
- Mèo già đau khớp có khó bước qua thành khay cao không. Theo Merck, mèo già viêm khớp cần khay thành thấp.
Sửa những điểm này giúp mèo đi vệ sinh đều đặn hơn, nhưng không thay được việc khám khi mèo đã có dấu hiệu bí tiểu hay tiểu ra máu.
Việc cần làm tuỳ trường hợp
| Tình huống | Làm ngay |
|---|---|
| Mèo đực rặn không ra nước tiểu | Đi thú y ngay |
| Mèo cái rặn không ra nước tiểu | Đi thú y ngay |
| Tiểu rắt, có máu, vẫn ra nước tiểu | Khám trong ngày, tăng nước |
| Táo bón, mèo vẫn ăn | Tăng nước, chải lông, khám nếu không cải thiện |
| Táo bón kèm nôn, bỏ ăn | Khám trong ngày |
| Rặn ra phân lỏng, nhầy | Theo dõi, khám nếu kéo dài hoặc có máu |
Chuẩn bị khi đi khám
- Giờ mèo tiểu lần cuối mà có cục nước tiểu trong khay.
- Số lần vào khay trong vài giờ gần nhất.
- Ảnh khay cát, ảnh phân.
- Thức ăn đang dùng, lượng nước mèo uống.
- Mèo đã triệt sản chưa, từng bị bệnh tiết niệu chưa.
Câu hỏi thường gặp
Mèo rặn tiểu không ra có nguy hiểm không?
Rất nguy hiểm, nhất là mèo đực. Theo Merck, đây có thể là cấp cứu đe doạ tính mạng. Đưa mèo đi thú y ngay.
Làm sao biết mèo rặn tiểu hay rặn phân?
Xem khay cát có cục nước tiểu không, và xem dáng ngồi: ngồi xổm thấp là tiểu, khom lưng cong là đi ngoài. Không chắc thì coi như bí tiểu và đi khám.
Mèo ra vào khay liên tục nhưng tiểu được một ít?
Thường là viêm bàng quang hoặc sỏi. Cần khám trong ngày. Mèo đực cần theo dõi sát vì có thể chuyển thành tắc hoàn toàn.
Mèo mấy ngày không đi ngoài là táo bón?
Mèo thưa lần đi ngoài hơn hẳn thói quen thường ngày, hoặc rặn ra phân khô cứng, nên xử lý như táo bón và khám nếu mèo nôn, bỏ ăn.
Có nên cho mèo uống dầu để dễ đi vệ sinh?
Không tự cho uống dầu hay thuốc nhuận tràng. Mèo có thể hít dầu vào phổi, và nếu thực chất là bí tiểu thì sẽ mất thời gian cấp cứu.